04 Cách cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ

04 Cách cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ

Đa số trẻ tự kỷ đều gặp khó khăn về giấc ngủ. Điều này gây khó khăn trong hoạt động chăm sóc, nuôi dưỡng và giáo dục trẻ của các bậc phụ huynh. Làm thế nào để trẻ tự kỷ có thể ngủ đúng giờ, đêm không thức dậy quấy khóc thì chúng ta cùng tìm hiểu 4 chiến lược cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ dưới đây nhé!

Rối loạn Phổ Tự Kỷ (ASD – Autism Spectrum Disorder) là một phổ rối loạn bao gồm những rối loạn về tâm lý – thần kinh. Đây là rối loạn phát triển lan tỏa với mức độ từ nhẹ đến nặng, khởi phát sớm ở trẻ em trước 3 tuổi và diễn biến kéo dài cả cuộc đời. Ảnh hưởng đến nhiều mặt về sự phát triển của trẻ nhưng chủ yếu là: khiếm khuyết về tương tác xã hội, khiếm khuyết về giao tiếp (không lời và lời nói), các hành vi bất thường hoặc các mối quan tâm bị thu hẹp, rập khuôn và lặp lại.

Trẻ tự kỷ rối loạn giấc ngủ

Nghiên cứu của Autism Speaks Autism Treatment Network đã chỉ ra 04 cách cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ, 4 chiến lược này có thể giúp trẻ có được giấc ngủ ngon hơn vào ban đêm và cải thiện thời gian biểu ngủ/thức của trẻ.

Để giúp trẻ ngủ ngon hơn, điều quan trọng là phải chú tâm đến các thói quen về sinh hoạt và giấc ngủ của trẻ.

Các vấn đề về giấc ngủ chẳng hạn như khó ngủ, ngủ lâu, hoặc thức dậy vào sáng sớm, là những vấn đề thường gặp ở trẻ rối loạn phổ tự kỷ. Một số triệu chứng chẳng hạn như ngáy, ngáp hơi trong khi ngủ, và/hoặc tè dầm vào ban đêm, có thể cần được đánh giá và can thiệp bởi các chuyên gia.

04 cách cải thiện giấc ngủ cho trẻ tự kỷ là:

  • Cung cấp không gian ngủ thoải mái.
  • Đặt ra thói quen về giờ ngủ đúng giờ
  • Duy trì thời gian biểu đều đặn.
  • Dạy con ngủ một mình.

Để lựa chọn các chiến lược cải thiện giấc ngủ phù hợp với trẻ, các bậc phụ huynh cần lưu ý những vấn đề sau:

  • Hãy chọn những ý tưởng phù hợp với lối sống của gia đình.
  • Hãy bắt đầu triển khai kế hoạch khi phụ huynh có thời gian và sức lực để xem liệu chúng có tác dụng hay không.
  • Hãy thử một sự thay đổi nhỏ, và sau đó từ từ kết hợp những thay đổi khác.
  • Hãy kiên nhẫn. Có thể mất đến 2 tuần để có thể thấy sự thay đổi.

1. Cung cấp không gian ngủ thoải mái

Điều quan trọng là phải tạo ra một không gian ngủ an toàn, yên tĩnh cho trẻ. Cho dù trẻ ngủ ở đâu, cần phải có một không gian ngủ riêng cho trẻ vào ban đêm. Không gian này có thể là giường trẻ ngủ chung với bố mẹ hoặc giường riêng của trẻ.

  • Phòng ngủ phải thoải mái (không quá nóng và không quá lạnh), yên tĩnh và tối. Nếu phòng quá tối, hãy đặt một chiếc đèn ngủ có ánh sáng dịu ở bên cạnh giường của trẻ và bật đèn cả đêm. Nếu có ánh sáng chiếu vào phòng từ đèn đường hoặc ánh nắng vào buổi sáng, hãy cân nhắc sử dụng rèm cửa dày hơn để che cửa sổ.
  • Căn phòng phải yên tĩnh vào ban đêm. Tốt nhất là tránh mở những thứ như radio, tivi hoặc âm nhạc khi trẻ ngủ vào ban đêm. Khi tắt những tiếng động này đi vào ban đêm có thể đánh thức trẻ. Một số trẻ có thể cảm nhận được ‘tiếng ồn trắng’ hay âm thanh trong môi trường nhỏ, yên tĩnh và liên tục, chẳng hạn như tiếng quạt trần hoặc tiếng máy lọc khí chạy. Nói chung, không nên để phát ra tiếng ồn từ các anh chị em khác trong nhà, hay từ tivi, máy tính, video game hay âm nhạc ở các phòng kế bên.
  • Cân nhắc môi trường. Trẻ mắc ASD có thể nhạy cảm hơn với tiếng ồn vào ban đêm, mặc dù những tiếng ồn đó không làm phiền những trẻ khác. Những thứ như nước chảy hoặc tiếng ồn trong gia đình cũng có thể ảnh hưởng đến giấc ngủ. Trẻ mắc ASD có thể gặp các vấn đề về tính nhạy cảm với những thứ như kết cấu của ga trải giường và đồ ngủ. Hãy cố tìm hiểu xem những thứ này có ảnh hưởng đến trẻ hay không. Ví dụ, trẻ thích đồ ngủ chật hay rộng, hoặc chăn mỏng hay chăn dày?

Điều quan trọng là các bậc phụ huynh và những người chăm sóc khác phải thực hiện theo cùng hoạt động thông lệ đã đặt ra hàng ngày.

Hoạt động thường nhật được tuân thủ càng đều đặn mỗi đêm thì trẻ càng dễ đi vào giấc ngủ ban đêm.

2. Đặt ra thói quen về giờ ngủ đúng giờ

Đặt ra các thói quen về giờ ngủ nhanh gọn, dễ đoán, và đáp ứng đúng kỳ vọng. Hoạt động thường nhật tốt sẽ giúp ích trong việc dạy trẻ cách thư giãn và sẵn sàng đi vào giấc ngủ. Hoạt động thường nhật nên bao gồm các hoạt động xoa dịu cho trẻ. Tính ổn định của hoạt động thường nhật sẽ làm trẻ cảm thấy êm dịu mỗi đêm. Tránh các hoạt động trước giờ ngủ như các chương trình hứng thú trên tivi, phim/ video/trò chơi điện tử, máy tính, nhạc mở lớn, hay ánh sáng mạnh. Tốt nhất là tránh các hoạt động như chạy, nhảy hoặc làm việc nhà nặng nhọc.

Bắt đầu thực hiện hoạt động thường nhật từ 15 đến 30 phút trước giờ ngủ đã đặt ra. Trẻ nhỏ hơn sẽ có thời gian thực hiện hoạt động thường nhật ngắn hơn (ví dụ 15 phút khi trẻ một tuổi) và thời gian này sẽ tăng lên khi trẻ lớn lên. Tuy nhiên, hoạt động thường nhật không nên kéo dài quá 60 phút.

Những mẹo đơn giản để có hoạt động thông lệ vào giờ ngủ tốt hơn:

  • Hoạt động thường nhật cần diễn ra trong phòng ngủ của trẻ là nơi yên tĩnh (ngoài các hoạt động tắm rửa/đánh răng).
  • Trẻ sẽ được xoa dịu khi hoạt động thường nhật diễn ra theo thứ tự giống nhau mỗi đêm.
  • Trẻ nhỏ hoặc những trẻ mắc ASD có thể hưởng lợi từ thời gian biểu trực quan hoặc “danh sách việc cần làm” (ví dụ: hình ảnh, từ ngữ, hoặc cả hai) để giúp nhắc nhở các em về từng bước (xem hình bên dưới để biết ví dụ về thời gian biểu trực quan). Điều này sẽ giúp trẻ thấy rằng hoạt động thường nhật vào giờ đi ngủ của trẻ sẽ giống nhau theo thứ tự giống nhau mỗi đêm. Thời gian biểu trực quan cũng sẽ giúp các thành viên khác trong gia đình và người chăm sóc thực hiện theo thứ tự của hoạt động thường nhật. Những trẻ không có phản ứng tốt với việc sử dụng hình ảnh có thể có lợi từ việc sử dụng đồ vật. Mỗi bước trong hoạt động thường nhật vào giờ đi ngủ của trẻ có thể được nắm bắt bằng một món đồ được sử dụng trong bước đó.

  • Xác định những sự kiện nào có thể giúp trẻ cảm thấy được xoa dịu và những sự kiện nào mang tính kích thích đối với trẻ. Những sự kiện có thể giúp xoa dịu trẻ cần được đưa vào thói quen thông lệ vào giờ đi ngủ. Những sự kiện mang tính kích thích cần được chuyển sang thời điểm sớm hơn vào buổi tối. Ví dụ, nếu trẻ thấy việc tắm rửa mang tính kích thích hơn là thư giãn, hãy chuyển sự kiện này sang thời điểm đầu giờ tối.

3. Duy trì thời gian biểu đều đặn

  • Chọn giờ ngủ và duy trì giờ ngủ đó.

Trong khả năng nhiều nhất có thể (dựa trên những thay đổi phù hợp với cuộc sống hàng ngày), trẻ nên có giờ ngủ và giờ thức giống nhau mỗi ngày trong 7 ngày một tuần. Chọn một giờ ngủ phù hợp với độ tuổi của trẻ. Giờ ngủ phải là giờ phù hợp với thời gian biểu buổi tối của phụ huynh để giúp đảm bảo hoạt động thường nhật diễn ra liên tục mỗi đêm. Nếu cần thay đổi thời gian biểu của trẻ vì phát sinh các hoạt động mới hoặc các sự kiện trong gia đình, hãy theo dõi tác động của thay đổi này đối với giấc ngủ của trẻ. Phụ huynh có thể cần phải lập thời gian biểu mới hoặc sử dụng lại thời gian biểu phát huy tác dụng trong thời gian sớm nhất có thể.

  • Định giờ phù hợp.

Nhiều trẻ (và người lớn) có xu hướng tỉnh táo trở lại vào giờ trước giờ ngủ, và có thể khó ngủ nếu lên giường quá sớm. Nếu trẻ mất nhiều hơn một giờ để đi vào giấc ngủ, hãy nghĩ đến việc lùi giờ đi ngủ lại 30 phút đến 1 giờ để giúp các em dễ ngủ.

  • Khi trẻ lớn hơn.

Giờ đi ngủ sẽ trễ hơn khi trẻ lớn lên, nhưng cần luôn đặt giờ ngủ để ngủ đủ giấc mỗi ngày. Trẻ lớn hơn cũng sẽ bắt đầu thức trễ hơn và ngủ trễ hơn vào cuối tuần. Hãy cố gắng duy trì thời gian biểu là không đi ngủ trễ quá một giờ và không thức dậy trễ quá một giờ vào cuối tuần.

  • Thức sớm.

Ngay cả khi thỉnh thoảng trẻ đi ngủ trễ, thì hãy vẫn duy trì giờ thức dậy không đổi hoặc không trễ hơn một giờ so với giờ thức dậy bình thường. Mặc dù việc cho trẻ ngủ nướng và ngủ bù có thể có vẻ tốt hơn, nhưng giờ thức dậy được duy trì càng đều đặn thì trẻ sẽ càng ngủ ngon hơn.

  • Giờ ngủ trưa

Nếu trẻ nhỏ tuổi và có ngủ trưa, hãy duy trì giờ ngủ trưa theo thời gian biểu đều đặn. Khi có thể, nên cho trẻ ngủ trưa trong phòng ngủ. Đánh thức trẻ lúc 4 giờ chiều nếu không trẻ sẽ khó ngủ vào giờ ngủ ban đêm. Nếu trẻ lớn hơn và không còn nhu cầu ngủ trưa, hãy tránh cho trẻ ngủ trưa trừ khi trẻ bị bệnh. Đối với những trẻ lớn hơn, nếu trẻ ngủ vào ban ngày sẽ khiến trẻ khó ngủ hơn vào ban đêm.

  • Thức ăn đóng vai trò quan trọng.

Những điểm quan trọng khác để hình thành hoạt động thường nhật cho trẻ là thời điểm các bữa ăn. Trẻ nên ăn sáng mỗi sáng vào thời điểm tương tự nhau, cả vào những ngày trong tuần và cuối tuần. Vào cuối ngày, phụ hunh không nên cho con mình ăn nhiều trong bữa chính hay ăn nhiều đồ ăn nhẹ vào tối muộn. Tuy nhiên, đồ ăn nhẹ có chứa carbohydrate (ví dụ phô mai và bánh quy hay trái cây) có thể giúp trẻ dễ ngủ hơn.

  • Ánh nắng buổi sáng, ánh trăng ban đêm.

Tiếp xúc với ánh nắng vào buổi sáng và bóng tối ban đêm cũng giúp duy trì thời gian biểu đều đặn. Khi trẻ thức dậy vào buổi sáng, hãy kéo rèm cửa ra và để cho ánh nắng tự nhiên chiếu vào nhà. Nếu trẻ đi ngủ khi còn ánh sáng ban ngày, hãy đảm bảo những khu vực diễn ra hoạt động thường nhật vào giờ đi ngủ của trẻ có ánh sáng dịu và phòng ngủ tối.

4. Dạy trẻ ngủ một mình

4.1. Tại sao trẻ nên học cách ngủ một mình?

Trẻ em và người lớn thức giấc vài lần mỗi đêm một cách tự nhiên. Mỗi khi chúng ta thức dậy, chúng ta thường kiểm tra môi trường ngủ của mình và nhanh chóng ngủ lại. Những lần thức giấc này diễn ra trong thời gian ngắn đến mức vào buổi sáng chúng ta không nhớ.

Nếu trẻ không thể ngủ một mình, thì mỗi khi trẻ thức dậy, trẻ sẽ khó ngủ lại nếu phụ huynh không giúp đỡ. Nếu trẻ học cách ngủ một mình, thì trẻ cũng sẽ có thể học cách ngủ lại vào những lúc thức giấc tự nhiên, và khỏe hơn khi thức dậy vào buổi sáng.

4.2. Tôi có thể dạy trẻ bằng cách nào?

Qua thời gian, khi trẻ đã học cách đi ngủ với sự hướng dẫn của phụ huynh, phụ huynh sẽ phải dạy trẻ ngủ một mình. Điều này phải được thực hiện dần dần và trong thời gian vài tuần. Ví dụ, nếu phụ huynh thường nằm xuống với con mình vào giờ đi ngủ, phụ huynh có thể thay đổi cách thức bằng cách ngồi trên giường trong một vài đêm và sau đó ngồi trên ghế cạnh giường. Hãy tiếp tục ngồi trên ghế, nhưng di chuyển xa giường hơn mỗi đêm cho đến khi phụ huynh ra khỏi phòng và ra khỏi phạm vi tiếp xúc bằng mắt với con mình. Trong khi phụ huynh thực hiện những thay đổi này, hãy giảm mức chú ý của phụ huynh với trẻ chẳng hạn như nói chuyện, biểu hiện nét mặt, hay tiếp xúc bằng mắt.

Sau khi phụ huynh ra khỏi phòng ngủ của trẻ, nếu trẻ buồn và không ngủ, phụ huynh có thể chờ vài phút, sau đó quay trở lại phòng để kiểm tra. Khi phụ huynh vào phòng, hãy kiểm tra nhanh (chưa đến một phút) và hạn chế tiếp xúc thân thể hay bằng lời (ví dụ ôm nhanh). Nói nhẹ nhàng nhưng kiên quyết “Đến giờ đi ngủ rồi con. Không sao đâu con. Chúc con ngủ ngon” và sau đó rời khỏi phòng.

Nếu phụ huynh cần vào lại phòng, phụ huynh hãy chờ lâu hơn cho mỗi lần vào và xem xét trẻ thật nhanh chóng. Sau khi trẻ có thể ngủ một mình, phụ huynh có thể sử dụng cùng các kỹ thuật này nếu trẻ thức dậy vào ban đêm, hoặc trước giờ thức dậy vào buổi sáng.

4.3. Công cụ để dạy – thẻ ưu đãi giờ ngủ

Thẻ ưu đãi giờ ngủ (hình 4.3) là một công cụ hữu ích dành cho trẻ lớn hơn. Đây là một thẻ (hay đồ vật khác) mà trẻ có thể đưa cho phụ huynh nếu trẻ thức dậy vào ban đêm. Trẻ có thể sử dụng thẻ này để đổi lấy hoạt động gì đó diễn ra nhanh chóng, chẳng hạn như một cái ôm nhanh hay uống nước.

Trẻ cần được dạy rằng trẻ chỉ có thể sử dụng thẻ này một lần vào ban đêm, và khi đã sử dụng thẻ, thẻ sẽ được giao cho phụ huynh.

Phụ huynh sẽ đưa lại thẻ cho trẻ vào tối hôm sau để có thể dùng lần nữa.

Hãy dạy trẻ rằng nếu trẻ không sử dụng thẻ này trong cả đêm, trẻ có thể đổi thẻ để lấy một món quà vào buổi sáng. Phụ huynh cũng có thể thiết lập một hệ thống trao thưởng. Ví dụ, vào mỗi đêm mà trẻ không sử dụng thẻ, trẻ sẽ nhận được một nhãn dán. Nếu trẻ thu thập được một số lượng nhãn dán nhất định (ví dụ năm nhãn dán), trẻ sẽ nhận được một món quà đặc biệt. Món quà có thể là những món hàng có giá trị chiếc xe đồ chơi loại nhỏ, búp bê hay một chuyến đi chơi đặc biệt với phụ huynh.

Hình 4.3. Thẻ ưu đãi thời gian ngủ

4.4. Khuyến khích các hành vi thúc đẩy giấc ngủ

4.4.1. Hoạt động thể chất

Tập thể dục vào ban ngày sẽ giúp trẻ ngủ ngon hơn vào ban đêm. Trẻ em và người lớn tập thể dục sẽ thấy dễ ngủ hơn vào ban đêm và có giấc ngủ sâu hơn. Nếu trẻ không thường xuyên tập thể dục ở trường, hãy cố gắng xếp lịch tập thể dục ở nhà.

Đảm bảo thời gian tập thể dục diễn ra sớm hơn trong ngày, vì tập thể dục mang tính kích thích gần giờ ngủ sẽ làm cho trẻ khó ngủ hơn. Đảm bảo rằng tất cả hoạt động nặng hoặc gây mệt kết thúc trước giờ ngủ hai đến ba giờ.

4.4.2. Thức ăn và thức uống chứa caffeine

Caffeine là một chất kích thích có thể có ‘tác dụng làm tỉnh táo’ và làm cho trẻ thức vào ban đêm. Tác dụng của caffeine ở lại trong cơ thể 3 đến 5 giờ và lên đến 12 giờ. Nếu trẻ sử dụng đồ ăn hoặc thức uống chứa caffeine (ví dụ sôcôla, cà phê, trà và soda) vào buổi chiều hoặc buổi tối, trẻ có thể bị khó ngủ. Một số trẻ ngủ ngon nhất khi những sản phẩm này được loại bỏ hoàn toàn khỏi chế độ ăn của các em. Hầu hết trẻ có thể ngủ miễn là trẻ tránh sử dụng đồ ăn hoặc thức uống chứa caffeine vài giờ trước giờ ngủ.

4.4.3. Còn những đứa con khác của tôi thì sao?

Nhiều gia đình tự hỏi những thay đổi thói quen ngủ của một đứa con sẽ ảnh hưởng thế nào đến những đứa con khác của mình. Thông thường, hoạt động thường nhật nhất quán có ảnh hưởng tốt cho mọi người.

Giúp đỡ: Có thể có ích khi nghĩ đến các cách mà anh chị em có thể giúp nhau đi ngủ. Việc cho phép tất cả trẻ sử dụng một thời gian biểu trực quan có thể giúp trẻ có vấn đề về giấc ngủ học cách sử dụng thời gian biểu trực quan. Khi mọi người trong gia đình cùng làm một việc, trẻ có thể học một kỹ năng mới dễ dàng hơn.

Chơi cùng nhau, ở cùng nhau: Việc nghĩ đến mức hoạt động trước giờ ngủ cũng có thể có ích. Các anh chị em có thể giúp nhau tham gia các hoạt động xoa dịu trẻ.

Giờ ngủ lệch nhau: Một số gia đình thấy rằng sẽ có ích khi cho các con mình đi ngủ vào những thời điểm khác nhau một chút. Điều này cho phép cha mẹ có thời gian quan tâm 1:1 tới từng trẻ trước giờ ngủ. Nếu các trẻđi ngủ vào những thời điểm khác nhau, hãy nghĩ đến mức ồn đối với trẻ đang ngủ.

Không gian ngủ: Cũng có thể có ích khi nghĩ đến không gian ngủ tốt nhất cho trẻ. Một số trẻ ngủ ngon nhất trong phòng riêng, trong khi số khác ngủ ngon khi ngủ cùng phòng với anh/chị/em.

4.4.4. Nếu tôi có thay đổi nhưng giấc ngủ của con tôi không được cải thiện thì sao?

Nếu các đề nghị này không có tác dụng với phụ huynh và con phụ huynh, hoặc giấc ngủ của trẻ vẫn bị ảnh hưởng, phụ huynh nên trao đổi với nhà trị liệu của trẻ để tìm hiểu xem liệu có cần gặp một chuyên gia về giấc ngủ hay không.

Nguồn: Autism Speaks

Phụ huynh có thể đăng ký tư vấn, đánh giá trẻ miễn phí cùng với chuyên gia của Trung tâm Can thiệp sớm Happy “Tại đây”

Chelsea

call-to-like

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *